Hófsperra – kvalarfullur velferðarsjúkdómur í hrossum

735
Feit hross. Hrossið til vinstri er orðið allt of feitt, með þykkan makka og í mikilli hættu á að fá hófsperru. ©asdishar

Hófsperra er æ algengari velferðarsjúkdómur í hrossum. Áður var oftast talað um hófsperru í sambandi við fóðurbreytingar, þ.e. ef hrossum var sleppt á græn grös án aðlögunar, eða veikindi svo sem hrossasótt. Nú er þetta vandamál orðið mjög algengt víða um heim og sést hér á landi í auknum mæli. Tíðni hófsperru hjá íslenskum hestum á meginlandinu hefur líka aukist mjög. Hófsperra er mikið heilsufarslegt vandamál hjá hrossum og sársaukafull og skapast aðallega nú til dags vegna offitu og hreyfingarleysis.

Enn er þó talið að helsta ástæða bráðrar hófsperru sé snögg fóðurbreyting samkvæmt upplýsingum frá Matvælastofnun þar sem nákvæm lýsingu á hófsperru er að finna. Fóðurbreyting verður meðal annars ef hross komast í fóðurbæti eða þegar þau komast skyndilega á græn grös án þess að hafa aðlagast beitinni smám saman. Á sólríkum og köldum dögum, aðallega að vori eða hausti, innihalda grös mikið fruktan (sykur). Við fóðurbreytinguna lækkar sýrustig í víðgirni og raskar miklivægri þarmaflórunni. Við það skaðast þarmaveggurinn og eitruð efni eiga greiða leið inn í blóðrásina. Kvikan sem tengir hófbeinið við hófvegginn er viðkvæm fyrir áhrifum þeirra, þó allur líkaminn verði fyrir áhrifum. En á vefsíðu MAST segir m.a.:

„Röskun verður á blóðrás kvikunnar sem leiðir til kvikubólgu. Kvikubólga er það sem við í daglegu tali köllum hófsperru. Umfangsmikil og alvarleg kvikubólga getur leitt til þess að hófbeinið missir hina sterku tengingu við hófvegginn og getur tekið að snúast inni í hófnum. Ekki þarf að fjölyrða hversu sársaukafullt það er og þó svo hægt sé að draga úr bólgunni með lyfjagjöf er hætt við að hófurinn verði aldrei samur.“

Þótt erfitt sé að útskýra öll tilfelli hófsperru með þessu er vitað að of feitum hrossum hættir til að fá hófpserru. Sú röskun í efnaskiptum sem á sér stað hefur verið líkt við sykursýki 2 í mönnum. Talið er að smærri hestakynjum sé hættara við slíkri efnaskiptaröskun.

„Hófsperra er afar kvalafullur sjúkdómur sem leiðir í verstu tilfellum til þess að hesturinn fær sig ekki hreyft,“ segir á vefsíðu MAST. „Alla jafna er sársaukinn meiri í framhófunum og standa hestar með hófsperru því gjarnan með afturfæturna langt innundir sig til að létta á framhlutanum. Í sumum tilfellum má sjá þá víxla stöðugt þunganum milli framfótanna en mjög erftitt getur þó verið að fá þá til að lyfta fæti. Við þreifingu má finna að hófarnir eru heitir með miklum slætti í aðliggjandi æðum.

Batahorfur ráðast að miklu leyti af því hversu alvarleg sjúkdómseinkennin eru og hvort hófbeinið hafi hreyfst til innan í hófnum. Röntgenmyndataka er oftast nauðsynleg til að meta það en líðan hestsins og svörun við verkjastillandi meðhöndlun segir þó mest til um framvinduna. Nauðsynlegt getur verið að aflífa hross sem þjást mikið enda eru batahorfurnar þá litlar.

Í vægari tilfellum verða hestar stirðir til gangs en ekki er víst að eigandinn verði þess var, t.d. yfir sumarið, ef hesturinn er ekki í notkun á þeim tíma. Ef ástandið varir lengi munu afleiðingarnar þó sjást á hófunum, t.d. með breikkaðri hvítu línu. Fóðurbreytingalínur sem gleikka til jaðranna eru einnig öruggt merki um að hesturinn hafi fengið hófsperru. Hross með mjög mild einkenni geta fengið bata innan eins til þriggja daga.“

Ef vart verður við áðurnefnd einkenni er brýnt að hafa strax samband við dýralækni. Ekki ætti að hreyfa hestinn úr stað og helst að hafa hann á mjög mjúku undirlagi, sandi eða miklu sagi eða spónum. Hestur með hófsperru ætti ekki að fá annað en gróft hey eða hálm og alls ekki kjarnfóður. Hesturinn þarf verkjastillandi meðferð og þegar hann getur aftur hreyft sig eða lyft fótum þarf að fá járningarmann til að klippa hófana og sjúkrajárna.

Hætt er við að hross sem hafa fengið hófsperru fái hana aftur. Þau þurfa að aðlagast beit á grængresi í tvær til þrjár vikur og helst eiga þau að vera eingöngu á beit á útjörð og alls ekki á túnum.

Besta forvörnin felst í því að passa upp á að hross verði ekki mjög feit og að tryggja þeim nægilega hreyfingu. Stundum takmarkar fólk tímann sem hross fá að vera á beit á hverjum degi en samkvæmt upplýsingum MAST sýna rannsóknir fram á að þá éti þau mun hraðar þegar þau komast á beit og vinna sér upp tapaðan tíma. Svo það getur verið heilmikil vinna að halda hrossunum í hæfilegum holdum. Einnig er mikilvægt að ung hross alist upp á rúmu landi með jafnöldrum sínum við hlaup og leik.

Sjá nánar á

MAST

og

Amerísku hestadýralæknasamtökunum